การตัดสินใจคัดเลือกซัพพลายเออร์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมด้วยกระบวนการลำดับชั้นเชิงวิเคราะห์ (AHP): อุตสาหกรรมการผลิตบรรจุภัณฑ์อาหารประเภทกระดาษในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

Abstract

ในปัจจุบันการพัฒนาที่ยั่งยืนและความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมได้กลายเป็นประเด็นสำคัญของภาคอุตสาหกรรม โดยเฉพาะอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารที่มีผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อม การเลือกซัพพลายเออร์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมจึงเป็นองค์ประกอบสำคัญในการพัฒนาโซ่อุปทานที่ยั่งยืน อย่างไรก็ตาม วิธีการคัดเลือกซัพพลายเออร์ส่วนมากยังขาดกรอบการทำงานที่เป็นระบบและครอบคลุมเกณฑ์ด้านสิ่งแวดล้อมอย่างเพียงพอ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ระบุเกณฑ์ในการคัดเลือกซัพพลายเออร์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมสำหรับโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์อาหารประเภทกระดาษ 2) จัดลำดับความสำคัญของเกณฑ์การคัดเลือก และ 3) ทำการตัดสินใจเลือกซัพพลายเออร์ที่เหมาะสมด้วยกระบวนการลำดับชั้นเชิงวิเคราะห์ (Analytical Hierarchy Process: AHP) การศึกษาใช้แนวทางการวิจัยแบบผสมผสานระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยประยุกต์ใช้วิธีเดลฟาย (Delphi Method) ร่วมกับ AHP ในการคัดเลือกและวิเคราะห์เกณฑ์การตัดสินใจ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้บริหารจำนวน 8 คนจาก 3 สถานประกอบการผลิตบรรจุภัณฑ์อาหารในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ที่มีอำนาจหน้าที่ในการอนุมัติการจัดซื้อจัดหาวัตถุดิบ การเก็บรวบรวมข้อมูลดำเนินการผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกด้วยวิธีการเดลฟายและแบบสอบถามที่ออกแบบตามหลักการของ AHP ผลการวิจัยพบว่า จากการประยุกต์ใช้วิธีเดลฟาย 2 รอบ ได้เกณฑ์การคัดเลือกซัพพลายเออร์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมจำนวน 6 เกณฑ์ ได้แก่ (C1) การใช้วัตถุดิบด้านสีเขียว (C2) สินค้าด้านสีเขียว (C3) คุณภาพการบริการด้านสีเขียว (C4) ภาพลักษณ์ด้านสีเขียว (C5) การมีเอกสารรับรองมาตรฐานด้านสีเขียว และ (C6) การปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านสีเขียว จากการวิเคราะห์ด้วย AHP พบว่าเกณฑ์ C5 (การมีเอกสารรับรองมาตรฐานด้านสีเขียว) ได้รับน้ำหนักความสำคัญสูงสุดในทุกสถานประกอบการ โดยมีค่าน้ำหนัก 40.7%, 45.9% และ 46.0% ตามลำดับ รองลงมาคือเกณฑ์ C6 (การปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านสีเขียว) ที่ได้รับน้ำหนักความสำคัญ 25.7%, 27.7% และ 29.5% ตามลำดับ สำหรับผลการคัดเลือกซัพพลายเออร์ บริษัท AAA เลือก SA3 (คะแนน 0.378) บริษัท BBB เลือก SB2 (คะแนน 0.396) และบริษัท CCC เลือก SC2 (คะแนน 0.399) เป็นซัพพลายเออร์ที่เหมาะสมที่สุด โดยทุกผลการวิเคราะห์มีค่าอัตราส่วนความสอดคล้อง (CR) น้อยกว่า 0.10 แสดงถึงความน่าเชื่อถือของการตัดสินใจ ในส่วนของการวิเคราะห์ความไวของผลลัพธ์แสดงให้เห็นว่าผลการจัดอันดับซัพพลายเออร์มีความมั่นคงสูง โดยการปรับเปลี่ยนน้ำหนักความสำคัญของเกณฑ์ในระดับ ±25% ไม่ส่งผลให้การจัดอันดับเปลี่ยนแปลง การวิจัยนี้มีส่วนสนับสนุนองค์ความรู้ทางวิชาการในด้านการจัดการโซ่อุปทานที่ยั่งยืน โดยเฉพาะในบริบทของอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหาร ซึ่งยังไม่มีการศึกษาอย่างเป็นระบบมาก่อน กรอบการตัดสินใจที่พัฒนาขึ้นสามารถนำไปประยุกต์ใช้จริงในการประเมินและคัดเลือกซัพพลายเออร์ ช่วยให้องค์กรสามารถบรรลุเป้าหมายด้านความยั่งยืนในขณะที่รักษาความสามารถในการแข่งขันทางธุรกิจ นอกจากนี้ผลการวิจัยยังให้ข้อมูลสำคัญแก่หน่วยงานภาครัฐในการกำหนดนโยบายและมาตรการส่งเสริมการจัดซื้อจัดหาสีเขียว (Green Procurement) ในอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหาร ซึ่งจะช่วยผลักดันการพัฒนาอุตสาหกรรมให้มีความยั่งยืนและสามารถแข่งขันได้ในตลาดโลกที่ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น