ภววิทยาวัตถุในวัตถุสําเร็จรูปในศิลปะร่วมสมัยไทย

Abstract

การศึกษาภววิทยาวัตถุในวัตถุสำเร็จรูปในศิลปะร่วมสมัยไทยมีจุดประสงค์เพื่อศึกษาและ วิเคราะห์การดำรงอยู่ของวัตถุตามทฤษฎีภววิทยาวัตถุ (Object Oriented Ontology) เพื่อค้นหาความจริงและการดำรงอยู่ของวัตถุเบื้องหลังผลงานศิลปะ ผ่านการทำความเข้าใจกระบวนการอุปลักษณ์ (metaphor) ซึ่งเป็นลีลาการถ่ายทอดเรื่องราวในงานศิลปะ เนื่องจากกระบวนการทางศิลปะ นั้นเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ให้วัตถุต่าง ๆ แสดงศักยภาพที่มนุษย์ไม่อาจล่วงรู้ออกมาได้อย่างเด่นชัดโดยเฉพาะ วัตถุสำเร็จรูปที่มีความตรงไปตรงมาทางด้านรูปลักษณ์ และเป็นที่รู้จักดีของผู้คน ซึ่งลักษณะดังกล่าว นั้นพ้องกับวัตถุในวรรณกรรมที่เมื่อผู้อ่านได้อ่านตัวอักษรที่ถูกเรียงเป็นคำนามที่มีความหมาย ภาพ วัตถุในจินตนาการจะมีความชัดเจนไม่ต่างไปจากวัตถุในชีวิตประจำวันที่พบเห็นได้ทั่วไป การศึกษาภววิทยาของวัตถุนั้นเป็นการศึกษาความเชื่อมโยงอันซับซ้อนระหว่างเหตุการณ์ในสังคม ประสบการณ์ของผู้ชม และศิลปินผ่านวัตถุ ที่ไม่ได้หมายถึงวัตถุทางธรรมชาติ หรือวัตถุที่มนุษย์ สร้างเพียงเท่านั้นแต่รวมไปถึงวัตถุที่เป็นนามธรรมอย่างความคิด ความเชื่อ และปรากฏการณ์ด้วย โดยจะศึกษาผลงานสำเร็จรูปจำนวน 5 ผลงานดังต่อไปนี้ 1. สอนศิลปะให้ไก่กรุง (How to Explain Art to a Bangkok Cock), 2528 ของอภินันท์ โปษยานนท์ 2. The Pleasure of Being, Crying, Dying and Eating, 2536 ของ มณเฑียร บุญมา 3. Sleeping Sickness, 2555 ของ ปรัชญา พิณ ทอง 4. ฝันใต้ฟ้าเดียวกัน (Dream Under the Same Sky), 2566 ของ ดุษฎี ฮันตระกูล และ 5. ผลงานชุดที่ปรากฏในนิทรรศการ A Million Little Odd Things, the Last Promise, and One Big Picture, 2567 ของ นพไชย อังควัฒนะพงษ์ จากการศึกษาผลงานวัตถุสำเร็จรูปของศิลปินร่วมสมัยไทยพบว่า ในผลงานวัตถุสำเร็จรูปทั้ง 5 ผลงานที่ผู้วิจัยได้คัดเลือกมา ล้วนมีปัจจัยร่วมในการขับเน้นการดำรงอยู่ของวัตถุที่อยู่นอกเหนือสายตา ของมนุษย์ ซึ่งประกอบไปด้วย 1. การอุปลักษณ์ และการแปรเปลี่ยนไปของบริบทพื้นที่ โดยความสัมพันธ์ระหว่างการอุปลักษณ์และบริบทพื้นที่ที่แปรเปลี่ยนไปนั้นเป็นการแสดงถึงศักยภาพของ วัตถุหนึ่ง ๆ ที่สามารถทำให้ผู้ชมหลุดออกจากการรับรู้สิ่งต่าง ๆ ในแบบเดิม เมื่อผู้ชมเริ่มรู้สึกถึงความ เปลี่ยนแปลงไปของพื้นที่และวัตถุ ประสบการณ์แบบเฉพาะที่เหล่านั้นจะนำพาให้ผู้ชมได้เล่นไปตาม บทบาทเพื่อสร้างการรับรู้ผลงานศิลปะในมุมมองที่ต่างออกไป 2. การสร้างสถานการณ์ที่เอื้อให้ผู้ชม เล่นไปตามบทบาท การเล่นไปตามบทบาทนี้เองที่จะทำให้ผู้ชมกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัตถุขนาดใหญ่ กว่า และวัตถุนี้จะถูกบันทึกในฐานะของความทรงจำที่ทำให้ผู้ชมสามารถนึกถึงความรู้สึกในช่วงเวลาที่ สัมผัสกับงานศิลปะได้อย่างชัดเจน และ 3. การดำรงอยู่ของวัตถุที่มนุษย์มองไม่เห็น โดยในผลงานวัตถุ สำเร็จรูปทั้ง 5 ผลงานที่ผู้วิจัยเลือกมามีการดำรงอยู่ของวัตถุที่มนุษย์ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่สามารถรับรู้ได้ผ่านผัสสะทางด้านอื่นๆ เช่น ความรู้ต่าง ๆ ที่เกิดจากประสบการณ์ในการชม งาน และภาพทับซ้อนของความคุ้นเคยที่ถูกดึงออกมาเมื่อผู้ชมมีปฎิสัมพันธ์กับวัตถุ

This study uses object-oriented ontology theory to examine the being of ready-made objects in contemporary Thai art. It aims to discover the truth and existence of the objects behind the artworks through literary devices such as metaphor, as the artistic process is one of many ways to show objects’ potential which humans might not distinctly acknowledge. Ready-made objects have frankness in their form and are easily recognized. This attribute is similar to objects in literature; when letters are arranged in a particular way to form a word, they can evoke a vivid image in the reader’s mind, not unlike any object seen in everyday life. In a way, object-oriented ontology is a study of the complex connections between social events, audiences’ experiences, and the artists’ experiences through objects. The objects are not limited to natural or human-made objects but also include abstract entities such as thoughts, beliefs, and phenomena. Five works of ready-made art are analyzed in this study, including (1) How to Explain Art to a Bangkok Cock, 1985 by Apinan Poshyananda (2) The Pleasure of Being, Crying, Dying and Eating, 1993 by Monthian Bunma (3) Sleeping Sickness, 2012 by Pratchaya Phinthong (4) Dream Under the Same Sky, 2023 by Dusadee Huntrakul, and (5) A series of works in A Million Little Odd Things, the Last Promise, and One Big Picture exhibition, 2024 by Noppachai Angwattanapong. The analysis of five contemporary Thai artists’ ready-made art reveals that they all have similar factors that help to emphasize the being of objects beyond human perception including (1) Metaphor and the change in spatial context (2) The situations that encourage the audience to play a certain role, and (3) The existence of objects that humans cannot see.