การศึกษาคุณลักษณะโบราณสถานสมัยทวารวดีในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำท่าจีน-แม่กลอง

Abstract

การศึกษาคุณลักษณะโบราณสถานสมัยทวารวดี ในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำท่าจีน-แม่กลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมข้อมูลโบราณสถาน และอธิบายบทบาทและความสัมพันธ์ภายในโครงข่ายระหว่างเมืองโบราณคูบัว เมืองนครปฐมโบราณ และเมืองโบราณอู่ทอง ผ่านคุณลักษณะโบราณสถาน เพื่อนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลทางโบราณคดีถึง ลักษณะทางสังคม วัฒนธรรม ศาสนา เศรษฐกิจ และการเมืองการปกครอง ให้มีความชัดเจนมากขึ้น จากการศึกษาพบว่า โบราณสถานกระจายตัวอยู่นอกเมืองและมีขนาดเล็กเป็นส่วนใหญ่ แต่ภายในเมืองปรากฏโบราณสถานขนาดใหญ่และมักปรากฏเดี่ยว ๆ บริเวณนอกเมือง โดยการวางตัวโบราณสถานพบว่าลักษณะส่วนใหญ่เอียงไปทิศทางเดียวกันกับการวางตัวของเมือง แต่ก็พบบางแห่งที่แตกต่างออกไปตามลักษณะภูมิประเทศ แสดงถึงลักษณะเฉพาะในพื้นที่นั้น ส่วนวัสดุก่อสร้างพบว่าส่วนใหญ่ใช้อิฐ ควบคู่กับศิลาแลงและหินปูน อีกทั้งพบลักษณะรูปแบบแผนผังทั้งหมด 15 รูปแบบ พบการสร้างโบราณสถานตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 12 แล้วในรูปแบบเรียบง่าย ต่อมาราวพุทธศตวรรษที่ 14-15 พบลักษณะตรีรถะหรือยกเก็จ 3 เก็จ เป็นลักษณะเฉพาะที่พบจำนวนมากที่สุด แสดงถึงความเจริญทางวัฒนธรรมทวารวดีในช่วงเวลานี้ ทั้งนี้พบลักษณะแผนผังดังกล่าวเพิ่มเติมภายในเมืองโบราณอื่น ๆ ในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำอื่น ๆ อีกด้วย อาจสรุปได้ว่า การศึกษานี้สะท้อนความสำคัญทางบทบาทและความสัมพันธ์เมืองโบราณสมัยทวารวดี ในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำท่าจีน-แม่กลอง ว่าเป็นกลุ่มสังคมที่มีอิทธิพลทางวัฒนธรรมต่อชุมชนและเมืองโดยรอบ ถือเป็นแกนกลางทางวัฒนธรรมทวารดีช่วงพุทธศตวรรษที่ 12-16 ที่ปรากฏลักษณะทางสังคม วัฒนธรรม ศาสนา เศรษฐกิจ และการเมืองการปกครองที่สอดคล้องกัน อย่างไรก็ตามปรากฏหลักฐานที่แสดงถึงความเฉพาะตัวในแต่ละพื้นที่มากขึ้น จากรายละเอียดคุณลักษณะโบราณสถานดังปรากฏในการศึกษานี้