การศึกษาเศษภาชนะดินเผาด้วยวิธี Macroscopic Analysis จากการขุดค้นพื้นที่เมืองนอก เมืองศรีเทพ ปีพ.ศ. 2561 และปีพ.ศ. 2565

Abstract

เอกสารการศึกษาเฉพาะบุคคลฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบและเทคโนโลยีการผลิตภาชนะดินเผาจากพื้นที่เมืองนอก เมืองศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ โดยคัดเลือกตัวอย่างเศษภาชนะดินเผาจำนวน 1,874 ตัวอย่าง และภาชนะดินเผาเกือบเต็มใบจำนวน 6 ใบ จากการขุดค้นทางโบราณคดีปี พ.ศ. 2561 และ 2565 มาศึกษาลักษณะทางกายภาพของเศษภาชนะดินเผาด้วยตาเปล่า และศึกษาเนื้อดินด้วยวิธี Macroscopic Analysis โดยใช้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยายต่ำส่องดูแกนกลางภาชนะดินเผาที่แตก หรือตัดใหม่ทุกชิ้น ผลการศึกษาด้านเทคโนโลยีสามารถแบ่งเนื้อดินได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ คือ กลุ่มที่พบอินทรียวัตถุ, กลุ่มที่พบมาร์ล และกลุ่มที่พบเฉพาะกรวดหรือแร่ โดยทั้ง 3 กลุ่มพบทั้งชิ้นที่มีการคัดขนาดแร่ก่อนผสมดิน ไปจนถึงไม่มีการคัดขนาดแร่เลย ในขั้นตอนการขึ้นรูปนั้น พบว่ามีทั้งการขึ้นรูปด้วยนิ้วมือและแป้นหมุน ในส่วนของรูปทรงที่สามารถจัดจำแนกได้ พบจำนวน 7 รูปทรง ได้แก่ ภาชนะทรงชาม, ภาชนะทรงหม้อ, ภาชนะคอสูง, ภาชนะทรงพาน, ภาชนะมีเชิงก้นสอบ, ภาชนะมีสัน และภาชนะมีพวยหรือกุณฑี ในขั้นตอนการตกแต่งผิวภาชนะ พบการตกแต่งทั้งหมด 6 รูปแบบ คือ การตกแต่งด้วยลายทาบ ได้แก่ ลายเชือกทาบและลายจักสาน, ลายขูดขีด ได้แก่ ลายขูดขีดเป็นเส้นตรงและเส้นโค้ง, การเติมดิน, ลายกด ได้แก่ ลายกดรูปวงกลมหรือวงรีและลายกดเฉียง, การทาน้ำดิน และการรมควัน โดยรูปทรงและการตกแต่งที่พบนั้นมิได้มีผลต่อการเลือกใช้ดินเป็นพิเศษ ส่วนวิธีการเผาภาชนะสันนิษฐานว่าเป็นการเผาแบบกลางแจ้ง โดยภาชนะดินเผาที่พบอาจมีทั้งกลุ่มที่ผลิตขึ้นใช้เองในพื้นที่เมืองศรีเทพ และอาจมีการผลิตจากพื้นที่อื่น ๆ ซึ่งขั้นตอนการผลิตเหล่านี้เป็นรูปแบบที่สามารถพบได้ทั่วไปในการผลิตภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี