การใช้พื้นที่เมืองอุบลราชธานีช่วงการปกครองด้วยระบอบมณฑลเทศาภิบาล

Abstract

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเพื่ออธิบายการใช้พื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีในช่วงการปกครองด้วยระบอบมณฑลเทศาภิบาลและเพื่อสร้างภาพจำลองสัณฐานวิทยาเมืองของอุบลราชธานีในช่วงการปกครองด้วยระบอบมณฑลเทศาภิบาล โดยผลการศึกษาสามารถแบ่งช่วงมณฑลเทศาภิบาลในเมืองอุบลราชธานีระบอบมณฑลภายในเมืองอุบลราชธานีได้ 3 ระยะ และเพื่ออธิบายการใช้พื้นที่ได้ ดังนี้ ระยะที่หนึ่ง (พ.ศ. 2425 – 2436) การใช้พื้นที่ระยะนี้เป็นการปกครองแบบจารีตโดยแบ่งออกเป็นคุ้มโฮงภายในขอบเขตแนวคันดินและประตูเมือง (ถนนเขื่อนธานีปัจจุบัน) ย่านที่อยู่อาศัยอยู่ภายในขอบเขตเมืองใกล้กับคุ้มเจ้าเมืองและริมแม่น้ำมูล และปรากฏวัดที่มีความสัมพันธ์เจ้านายพื้นเมือง และปรากฎการสร้างโรงเรียนภายในเมืองอุบลฯ โดยข้าราชการทีจากกรุงเทพมหานครเป็นผู้สอน ระยะที่สอง (พ.ศ. 2436 -2453) ภายหลังเข้าปกครองด้วยระบอบมณฑลเทศาภิบาลอย่างเป็นทางการ เมืองขยายตัวจากขอบเขตถนนเขื่อนธานีซึ่งเป็นคันดินเมือง โดยมีทุ่งศรีเมืองและวังสงัดเป็นศูนย์กลาง เริ่มการสร้างถนนและตัดถนนอย่างเป็นระเบียบและจัดตั้งสถานที่ราชการภายในเมืองอุบลราชธานีขณะเดียวกันย่านที่อยู่อาศัยยังคงกระจายตัวบริเวณเดียวกันกับระยะก่อนหน้า ระยะที่สาม (พ.ศ. 2453 - 2476) การใช้พื้นที่ระยะนี้เป็นผลต่อเนื่องตามพระราชดำริในการปฏิรูปการปกครองเป็นแบบรวมศูนย์โดยมุ่งเน้นเพื่อการสาธารณูปโภคก่อให้เกิดสถานที่ราชการจำนวนมากขึ้นโดยมีศาลากลางจังหวัดและทุ่งศรีเมืองเป็นศูนย์กลาง และมีการสร้างสถานที่ราชการเพิ่มหลายย่านที่อยู่อาศัยขยายตัวขึ้นจากย่านเดิมขึ้นมาทางศูนย์กลางเมืองระยะนี้