โบราณคดีไทยในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม (พ.ศ. 2481-2487)

Abstract

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทราบว่าสถานการณ์ ลักษณะ และแนวทางของโบราณคดีไทยโดยรวมในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม (พ.ศ. 2481-2487) เป็นอย่างไร มีลักษณะ แนวทาง การตีความ การเผยแพร่ และข้อมูลทางโบราณคดีไปใช้อย่างไร และมีปัจจัยใดบ้างที่ทาให้เป็นเช่นนั้น โดยจะศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น หนังสือ วารสาร สื่ออิเล็กทรอนิกส์ ฯลฯ และนาข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์เชื่อมโยงกัน ผลการศึกษาพบว่า โบราณคดีไทยในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม (พ.ศ. 2481-2487) หรืออาจพูดกว้าง ๆ ได้ว่าโบราณคดีในสมัยหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นต้นมาในนั้นต่างกับช่วงก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครองตรงจานวนของกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับโบราณคดี ซึ่งในช่วงพ.ศ. 2475-2576 ยังคงมีกิจกรรมทางโบราณคดีอยู่บ้าง แต่เมื่อเริ่มเข้าช่วงทศวรรษที่ 2480 เป็นต้นไป จานวนกิจกรรมทางโบราณคดีมีจานวนน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด ปัจจัยที่ส่งผลให้ในช่วงพ.ศ. 2481-2487 มีการดาเนินงานโบราณคดีที่น้อยนั้น ได้แก่ สภาวะสงคราม สภาวะเศรษฐกิจ การติดต่อกับต่างที่ขาดช่วง และระบบคมนาคมที่ไม่สะดวก ซึ่งสภาวะสงครามเป็นปัจจัยที่สาคัญเนื่องจากก่อให้เกิดปัจจัยอื่นย่อย ๆ ตามมา จึงทาให้โบราณคดีในสมัยนี้ต่างจากสมัยก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครองที่ยังคงมีกิจกรรมที่เกี่ยวกับโบราณคดีพอสมควร เช่น การไปศึกษาดูงาน การเข้ามาชมพิพิธภัณฑ์และหอสมุดของชาวต่างชาติ การขุดค้นและการบูรณะที่มีอยู่มากกว่าในระดับหนึ่ง แต่ก็ยังมีความคล้ายคลึงกับโบราณคดีในสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์อยู่ในเรื่องของแนวคิด วิธีการ และองค์ความรู้ที่ส่วนใหญ่ได้รับอิทธิพลมาจากฝรั่งเศสที่มีเขตแดนอาณานิคมติดกัน ดังนั้นจึงมีการติดต่อระหว่างกันมากเป็นพิเศษ แต่เนื่องด้วยบริบททางการเมืองและประวัติศาสตร์ที่เปลี่ยนแปลงไปจากสมัยก่อนหน้า เช่น การเปลี่ยนแปลงการปกครอง สงครามโลกครั้งที่ 2 ทาให้โบราณคดีไทยเริ่มมีความเปลี่ยนแปลงในเรื่องการตีความหรือเผยแพร่ข้อมูลทางโบราณคดีที่ดูมีความสอดคล้องและเพิ่มความชอบธรรมให้กับอุดมการณ์และนโยบายของรัฐบาลในขณะนั้นมากขึ้น จนบางประเด็นกลายเป็นสิ่งที่ยังคงตกทอดมาถึงปัจจุบันจนกลายเป็นวาทกรรมที่คนทั่วไปรับรู้และเข้าใจกันในปัจจุบัน และการนาโบราณคดีมาใช้ในการเมืองนี้เองทาให้ได้เห็นการนาแนวคิด เทคนิควิธีการ และองค์ความรู้ที่ไทยได้รับอิทธิพลมาจากฝรั่งเศสมาใช้ในการต่อสู้ทางการเมืองและอุดมการณ์กับฝรั่งเศสในกรณีพิพาทอินโดจีนด้วย