วัฒนธรรมความเชื่อและพิธีกรรมเกี่ยวกับการทำนา : กรณีศึกษาบ้านหัวเขา ตำบลหัวเขา อำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี

Abstract

เรื่อง : วัฒนธรรมความเชื่อ และพิธีกรรมเกี่ยวกับการทํานา กรณีศึกษาบ้านหัวเขา ตําบลหัวเขา อําเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี อาจารย์ที่ปรึกษา : อาจารย์เกศราพร มากจันทร์ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาขั้นตอนการผลิตข้าวของชาวนาบ้านหัวเขา และ เพื่อศึกษาถึงความเชื่อและพิธีกรรมเกี่ยวกับการทํานาโดยใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพที่ใช้การ สัมภาษณ์ การสังเกต และการจดบันทึก ผลการศึกษาพบว่า 1. เกษตรกรบ้านหัวเขาได้เปลี่ยนการทํานาโดยกลับมาใช้ขั้นตอนการผลิตข้าวในวิธีการ ดั้งเดิม คือ ใช้วิธีการผลิตแบบพึ่งพาธรรมชาติ ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ได้รับการถ่ายทอดมาจาก บรรพบุรุษ คือการใช้สารอินทรีย์และปุ๋ยชีวภาพในการทํานาแทนการใช้สารเคมี พบว่าผลผลิตข้าวที่ ได้นั้นมีคุณภาพเท่ากันกับการผลิตข้าวแบบใช้สารเคมี และค่าใช้จ่ายในการลงทุนต่ํากว่า ทั้งยังไม่ ส่งผลเสียต่อสภาพแวดล้อม นอกจากนี้ข้าวที่ผลิตได้ยังเป็นข้าวปลอดสารพิษ จึงมีราคาสูงกว่าข้าว ปกติตามท้องตลาด เกษตรกรจึงหันมาปลูกข้าวด้วยวิธีการดั้งเดิมมากขึ้น 2. เกษตรกรให้ความสนใจในการปฏิบัติกิจกรรมเกี่ยวกับประเพณี และพิธีกรรมมากขึ้น และยังคงรักษาวัฒนธรรมประเพณีเกี่ยวกับข้าวอยู่ ถึงแม้ว่าความเชื่อและประเพณีเกี่ยวกับข้าวนั้น หลงเหลืออยู่น้อยมาก ที่มีอยู่คือความเชื่อเรื่องแม่โพสพ ความเชื่อเรื่องเจ้าที่และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ส่วนที่ สองเป็นพิธีกรรมเกี่ยวกับการทํานา ซึ่งแบ่งประเพณีออกเป็น 3 ช่วงคือ ช่วงแรกเป็นประเพณี พิธีกรรมเพื่อการเพาะปลูก เหลือพิธีแรกไถนา ช่วงที่สองเป็นประเพณีพิธีกรรมเพื่อการบํารุงรักษา เหลือพิธีไหว้เจ้าที่ พิธีไล่นก ไล่หนู ไล่งู ไล่เพลี้ย ไล่หนอน ไล่แมลง และพิธีรับขวัญท้อง และช่วง สุดท้ายเป็นประเพณี พิธีกรรมเพื่อการเก็บเกี่ยว เหลือเพียงพิธีกรรมเดียวเช่นเดียวกับประเพณี พิธีกรรมเพื่อการเพาะปลูก คือพิธีรับขวัญข้าวเข้ายัง แต่เกษตรกรยังคงต้องการอนุรักษ์ไว้ให้ ลูกหลานได้ศึกษา และต้องการให้วัฒนธรรมข้าวยังคงอยู่คู่กับสังคมไทยต่อไป และยังเชื่อว่าหาก ชาวนามีความเชื่อ ความศรัทธา และความเคารพนับถืออย่างจริงจังต่อประเพณีพิธีกรรมต่าง ๆ แล้ว จะทําให้การทํานาประสบผลสําเร็จ