การวิเคราะห์ลูกปัดแก้วจากเมืองโบราณสมัยทวารวดีในภาคกลางของประเทศไทย

Abstract

ลูกปัดแก้ว เป็นหลักฐานทางโบราณคดีประเภทหนึ่งที่สามารถนามาศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างเมืองโบราณสมัยทวารวดี ในภาคกลางของประเทศไทยกับแหล่งโบราณคดีอื่นๆ ในสมัยเดียวกัน ซึ่งในการศึกษานั้น เป็นการศึกษาทั้งข้อมูลจากคุณลักษณะทางกายภาพและองค์ประกอบทางเคมี จากแหล่งโบราณคดีสมัยทวารวดี จานวน 16 แหล่ง สามารถสรุปผลการศึกษาคุณลักษณะทางกายภาพ ได้ดังนี้ องค์ประกอบด้านรูปทรง สามารถแบ่งรูปทรงได้ทั้งสิ้น 12 รูปทรง คือ (1) ทรงหลอด (2) ทรงกระบอก (3) ทรงกลม (4) ทรงกลมแบน/กลมแป้น (5) ทรงกระบอกป่องกลาง (6) ทรงวงแหวน (7) ทรงกระบอกสั้น (8) ทรงแท่งสี่เหลี่ยม (9) ทรงคอคอด (10) ทรงผลแตง (11) ทรงหกเหลี่ยม (12) ทรงร่องยาว องค์ประกอบด้านการตกแต่ง หรือผิวนอก สามารถแบ่งสีได้ทั้งสิ้น 10 กลุ่มสี คือ สีเขียว สีฟ้า สีแดง สีส้ม สีเหลือง สีดา สีม่วง สีน้าตาล สีขาว และลูกปัดเส้นสี สาหรับผลการศึกษาด้านองค์ประกอบทางเคมี สามารถแบ่งกลุ่มลูกปัดแก้ว ได้ 7 กลุ่ม คือ Faience K m-Na-Al m-Na-Ca Pb v-Na-Al และ v-Na-Ca จากผลการศึกษาทั้งหมด สามารถสรุปได้ว่ารูปทรงที่มีความนิยมมากที่สุดคือ ทรงกระบอกสั้น และสีที่นิยมมากที่สุดคือ สีแดง โดยพบในทุกแหล่งโบราณคดีที่นามาทาการศึกษา และลูกปัดในกลุ่ม m-Na-Al เป็นกลุ่มที่พบเป็นจานวนมากที่สุด โดยเป็นกลุ่มที่สัมพันธ์กับลูกปัดแก้วที่เรียกกันว่า ลูกปัดแบบอินโด-แปซิฟิก (Indo-Pacific beads) ซึ่งเป็นลูกปัดกลุ่มที่พบมากในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงระยะเวลาเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม แก้วกลุ่มอื่นๆ ที่ได้จากการจัดกลุ่มโดยใช้องค์ประกอบทางเคมี สามารถอธิบายความสัมพันธ์ด้านการติดต่อค้าขายระหว่างเมืองทวารวดีกับภูมิภาคอื่นๆ ได้ เช่น แก้วกลุ่ม Faience และ m-Na-Ca เป็นกลุ่มแก้วที่มีต้นกาเนิดในแถบอาณาจักรอียิปต์และโรมัน แก้วกลุ่ม K เป็นแก้วกลุ่มที่มีต้นกาเนิดในอินเดีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แก้วกลุ่ม Pb เป็นแก้วกลุ่มที่มีต้นกาเนิดในจีน แก้วกลุ่ม v-Na-AI เป็นแก้วกลุ่มที่มีต้นกาเนิดในหมู่เกาะสุมาตราเหนือ และแก้วกลุ่ม v-Na-Ca เป็นแก้วกลุ่มที่มีต้นกาเนิดในแถบตะวันออกกลาง

Glass Bead is the one of archaeological artifact that can study the relationship between Dvaravati ancient cities located in the Central Region of Thailand and other sites in the same period by using the data from physical and chemical analysis. The results of physical analysis showed that in 16 Davaravati ancient cities excavation sites in the Central Region of Thailand there were 12 forms of glass beads that were largely found. They were (1) tube, (2) cylinder, (3) spherical, (4) oblate, (5) barrel, (6) annular, (7) cylinder disk, (8) square cylinder, (9) collar, (10) melon, (11) faceted hexagonal sphere and (12) flute. They were categorised in 10 groups of colours, which were green, blue, red, orange, yellow, black, purple, brown, white and striped beads. The result of chemical analysis showed that the glass beads were categorised in 7 groups based on their chemical elements, which were faience, K, m-Na-Al, m-Na-Ca, Pb, v-Na-Al, and v-Na-Ca. Regarding the results of physical and chemical analysis, the cylinder disk form bead and red colour was the most popular style among the selected sites. Most of the beads found were m-Na-Al which was related with the Indo-Pacific beads that was also largely found in the same period in Southeast Asian. In addition, the other glass beads could lead to the assumption of bead trading between Southeast Asia and other regions, such as faience and m-Na-Ca beads from the Egypt and Roman Empire, K beads from India or Southeast Asia, Pb from China, v-Na-AI from the North Sumatra Island and v-Na-Ca from the Middle East.