ผู้หญิงในภาพยนตร์ : กระบวนการผลิตซ้ำภาพลักษณ์ของผู้หญิงในสังคมไทย

Abstract

การศึกษาเรื่อง “ผู้หญิงในภาพยนตร์ : กระบวนการผลิตซ้ำภาพลักษณ์ของผู้หญิงในสังคมไทย” นี้ตั้งอยู่บนสมมติฐานเบื้องต้นว่า ภาพยนตร์มีการผลิตซ้ำภาพลักษณ์ของผู้หญิงในสังคมไทยอย่างต่อเนื่อง โดยนำเสนอลักษณะ สถานภาพ และบทบาทของตัวละครหญิงในภาพยนตร์ในลักษณะเดียวกับผู้หญิงในรูปแบบอุดมคติของสังคมไทย โดยใช้กรอบแนวคิดเรื่อง การสร้างความเป็นจริงทางสังคมตามแนววัฒนธรรมศึกษา แนวคิดความสัมพันธ์ระหว่างเพศกับอำนาจของ Foucault แนวคิดการสอดส่องดูแลและการจ้องมองของ Denzin และแนวคิดการครอบงำ (hegemony) ของ Gramsci เป็นแนวทางในการศึกษา จากการศึกษาภาพยนตร์กรณีศึกษาที่ออกฉายในโรงภาพยนตร์ชั้นหนึ่งตลอดปี พ.ศ. 2542 9 เรื่อง อันได้แก่ภาพยนตร์เรื่อง “สวัสดีบ้านนอก” “ล่าระเบิดเมือง” “กำแพง” “แตกสี่ รัก โลภ โกรธ เลว” “นางนาก” “ดอกไม้ในทางปืน” “โคลนนิ่ง คนก็อปปี้คน” “เรื่องตลก 69” และ “คนจรฯลฯ” พบว่าภาพยนตร์ทุกเรื่องมีการนำเสนอภาพลักษณ์ของผู้หญิงในลักษณะเดียวกัน คือเป็นภาพลักษณ์ของผู้หญิงไทยในรูปแบบอุดมคติทั้งสิ้น กล่าวได้ว่าภาพยนตร์ไทยใน พ.ศ. 2542 ทั้ง 9 เรื่องนี้ มีการผลิตซ้ำภาพลักษณ์ของผู้หญิงในรูปแบบอุดมคติ ซึ่งกระบวนการดังกล่าวเกิดขึ้นจากการที่ความคิดหลักเกี่ยวกับผู้หญิงที่ส่งจากชนชั้นสูงผ่านทางสื่อต่าง ๆ ทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการสามารถครอบงำและเป็นอุดมการณ์หลักเกี่ยวกับความเป็นผู้หญิงในสังคมไทยได้ ต่อมาผู้สร้างภาพยนตร์ทั้งในฐานะสมาชิกหนึ่งของสังคมและความเป็นชายได้รับเอาภาพลักษณ์ของผู้หญิงในรูปแบบอุดมคตินี้มาใช้สร้างผู้หญิงในภาพยนตร์ให้แก่ผู้ชมภาพยนตร์ทั้งหลาย และด้วยความที่ผู้หญิงในภาพยนตร์ไทยนั้นได้ผ่านกระบวนการสร้างปทัสถานของการยอมรับความเหมือน (norm of conformity) โดยมีการชี้ขาดความปกติ (normalizing judgement) เป็นเครื่องมือบนฐานความคิดที่ว่าหากสิ่งใดไม่ปกติก็จะต้องถูกทำให้ปกติ ดังนั้นผู้ชมภาพยนตร์โดยเฉพาะผู้หญิงจึงยอมรับภาพลักษณ์ของผู้หญิงในภาพยนตร์นั้น ซึ่งกระบวนการทั้งหมดนี้เป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลให้ภาพลักษณ์ของผู้หญิงในรูปแบบอุดมคติยังคงเป็นความคิดหลักเกี่ยวกับความเป็นหญิงของสังคมไทย และเกิดการผลิตซ้ำภาพลักษณ์ดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง

The study of “Women in Film : A Reproduction of the images of the Thai Woman” was based on the basic assumption that Thai film has reproduced the images of the ideal women for Thai society. The ideas from “The cultural studies of social construction of reality”, the study of Foucault: “The relationship between sex and power”, Norman Denzin: “The idea of surveillance and gaze”, and Gramsci: “The idea of Hegemony” were used as guideline concepts in this study. Nine films which had been showed in first class theaters since 1999 titled: sawaddee Ban nok”, La raberd Muang, Kum Pang, Taek See Ruk Lope Krot Laew, Nang Nak, Dok Mai Nai Tang Puen, Cloning Kon Coppy Kon, Ruang Talok 69, and Kon Jon were case studies. It was concluded that all of those films present the images of women in form of the ideal type of thai women. Considering an image of high class women in Thai society presented via either formal or informal media could predominate the ideal types of Thai women, film makers being members of the society as well as men have therefore adopted such ideal Thai women types. In addition, passing a standard norm of conformity and normalizing judgment processes, women in films were also uniformly adopted as ideal types by the audiences. Based on the reasons above, therefore the images of women in films are still being ideal types for Thai women and their reproduction consequently can be found.