พัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงการทำเรือพระบกในอำเภอกาญจนดิษฐ์

Abstract

การวิจัยศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและรวบรวมภูมิปัญญา ที่ปรากฏในการทำเรือพระบก 2) ศึกษาพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงการทำเรือพระบก 3) เสนอแนวทาง ที่เหมาะสมในการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาการทำเรือพระบกในอำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยวิเคราะห์จากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ที่เกี่ยวข้องในการทำเรือพระบก ช่างผู้ทำเรือพระบก หน่วยงานที่มีส่วนสนับสนุนการทำเรือพระบก การเก็บข้อมูลภาคสนามโดยการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วมใน การทำเรือพระบก ในพื้นที่อำเภอกาญจนดิษฐ์มีการสืบทอดประเพณีชักพระมานานนับร้อยปี เริ่มจากประเพณีชักพระทางน้ำในชุมชนบ้านสะท้อน ตำบลท่าทอง มีการทำเรือพระน้ำแห่พระพุทธรูปไปตามลำคลองเพื่อให้ชาวบ้านได้ร่วมทำบุญ นัยว่าเป็นการรับเสด็จพระพุทธองค์ที่เสด็จกลับจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เมื่อครั้งเสด็จไปแสดงพระอภิธรรมโปรดพุทธมารดาตามพุทธตำนาน ต่อมาจึงมีการทำเรือพระบกขึ้นในพื้นที่อื่นๆของ อำเภอ ซึ่งสันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในช่วงสมัยรัชกาลที่ 6 และยังคงสืบทอดมาจนถึงทุกวันนี้ การทำเรือพระบกในอำเภอกาญจนดิษฐ์ปรับเปลี่ยนไปตามบริบทของสังคมแต่ละยุคสมัย มีการพัฒนารูปแบบมาเป็นการทำบุษบกวางบนรถยนต์ขนาดต่างๆ ประดิษฐ์รูปทรงหลากหลายมากขึ้นและ ลวดลายที่ปรากฏบนเรือพระให้มีความวิจิตรตระการตามากขึ้น วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการทำเรือพระบกเปลี่ยนจากอุปกรณ์ที่สามารถหาได้ง่ายในท้องถิ่นเปลี่ยนมาเป็นวัสดุที่หาซื้อได้ในท้องตลาดเพื่อความสะดวกในการใช้งานและมีอายุการใช้งานได้ยาวนานขึ้น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับภูมิปัญญาเชิงช่างและฝีมือของช่างแต่ละคนว่าแสดงออกมาอย่างไร บทบาทของช่างทำเรือพระในท้องถิ่นกำลังเปลี่ยนไป การประกวดเรือพระบกในงานประเพณี ชักพระทำให้เริ่มมีวัดที่จ้างช่างมาทำเรือพระบก การทำงานจึงผูกขาดกับทีมช่างทำเรือพระที่จ้างมา ขาดความร่วมมือจากชาวบ้านเช่นแต่ก่อน ขาดการถ่ายทอดและการเรียนรู้ภูมิปัญญาเชิงช่างในการทำเรือพระบกระหว่างคนในชุมชน ซึ่งอาจทำให้ภูมิปัญญาแขนงนี้สูญหายไปในที่สุด การอนุรักษ์ประเพณีชักพระให้คงอยู่ต่อไปนั้นควรมีการอนุรักษ์ภูมิปัญญาเชิงช่างทำเรือพระบก ควบคู่กันไปเพื่อให้คนในชุมชนได้ตระหนักถึงรูปแบบและคุณค่าของเรือพระบกและภูมิปัญญาเชิงช่างที่ปรากฏใน การทำเรือพระบกอย่างแท้จริง เพื่อเป็นแนวทางการอนุรักษ์ที่ยั่งยืน ยังความภาคภูมิใจให้กับคนในท้องถิ่นสืบไป

The objectives of this qualitative research are: (1) to study and collect, the local wisdom in the crafting of Ruea Phra Bok (land ceremonial Buddha image carriages); (2) to study the development and changes in Ruea Phra Bok craft; (3) to recommend suitable measures for the conservation and promotion of Ruea Phra Bok craft local wisdom in Kanchanadit District, Surat Thani Province. Documentary research and field data from nonparticipant observation as well as in-depth interview with boat makers and involved parties in the organizing of Ruea Phra Festival were analyzed. The research findings are as follows: Chak Phra (pulling of ceremonial Buddha image carriages) tradition has existed for hundreds of year. The villagers of Ban Sa-thon in Tha Thong Subdistrict of Kanchanadit District were the first group to launch Chak Phra Festival to make merits. The festival came from an episode in Buddha’s life when he descended from Tavatimsa Heaven after preaching to his mother. It is speculated that the land version of this festival began in the reign of King Rama VI, spread to other areas in the district, and continues to this day. The making of Ruea Phra Bok at Kanchanadit district has changed with the changing social contexts of each period. The carriage designs and patterns have become more elaborate and varied while being adapted to motor vehicles. Simple materials found locally have been replaced by synthetic materials bought from markets for convenience of crafting and longer use period. However, the beauty of each boat reflects the local wisdom and skills of craftsmen. Nowadays, the roles of local Ruea Phra Bok craftsmen are changing. After the introduction of Ruea Phra Bok contest in Chak Phra Festival, several Buddhist temples began hiring teams of professional craftsmen to make the boats. This results in these craftsmen taking over the crafting of Ruea Phra Bok boats and breaking the ties with local villagers who used to help with the project on a volunteer basis, which has been the primary means of transferring of Ruea Phra Bok local wisdom and craftsmanship in the past. The new development may cause this local wisdom to eventually disappear. It is recommended that Ruea Phra Bok local wisdom be conserved along with the Chak Phra Festival. Local craftsmanship associated with Ruea Phra Bok should be revitalized and handed down to the younger generation in each community. In this way, they will be proud of their local wisdom and keenly aware of the values of their own tradition.