การศึกษาศิลปะเขมรแบบบายนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย

Abstract

ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ซึ่งเป็นมหาราชองค์สุดท้ายของประเทศกัมพูชานั้น ศิลปะเขมรสมัยเมืองพระนครสมัยสุดท้ายได้เจริญขึ้น มีชื่อว่า ศิลปะแบบบายน ในสมัยนี้ ได้ปรากฏหลักฐานจากจารึกในประเทศกัมพูชา เช่น จารึกปราสาทพระขรรค์ และจารึกปราสาทตาพรหม กล่าวถึงตงามสัมพันธ์ที่มีต่อดินแดนในประเทศไทย โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อนำมาประกอบกับการศึกษาเรื่องราวเกี่ยวกับหลักฐานต่าง ๆ ที่หลงเหลืออยู่ในดินแดนภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยในปัจจุบัน จะพบว่ามีความสอดคล้องกันมาก หลักฐานต่าง ๆ เหล่านี้แบ่งออกได้เป็น 1. หลักฐานทางด้านจารึก จากจารึกปราสาทตาพรหมที่พบในประเทศกัมพูชา กล่าวว่า มีการสร้างสถานพยาบาล 102 แห่ง กระจายอยู่ทั่วไปในดินแดนที่เป็นอาณาเขตของประเทศกัมพูชาในสมัยนั้น จากการสำรวจทางโบราณคดี ได้พบจารึกซึ่งมีข้อความรับกันกับจารึกปราสาทตาพรหม คือ เป็นจารึกซึ่งอุทิศให้กับสถานพยาบาลหรืออโรคยศาลา จารึกเหล่านี้เท่าที่พบในประเทศไทยมีจำนวนถึง 7 หลัก และในจำนวนนี้มี 3 หลักที่พบที่ตัวโบราณสถาน ซึ่งนับว่ามีประโยชน์ในการศึกษารูปแบบโบราณสถาน และช่วยในการกำหนดอายุโบราณสถานนั้น ๆ ว่าอยู่ในสมัยบายนด้วย 2. หลักฐานทางด้านสถาปัตยกรรม นอกจากในจารึกปราสาทตาพรหมจะกล่าวถึงการสร้างสถานพยาบาลถึง 102 แห่งแล้ว ในจารึกปราสาทพระขรรค์ก็ได้มีการกล่าวถึงการสร้างที่พักคนเดินทาง 121 แห่ง โดยระบุว่ามีถึง 17 แห่งที่อยู่บนเส้นทางจากเมืองพระนครหลวงมายังเมืองพิมาย ในการศึกษาสถาปัตยกรรมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะพบว่ามีถึง 3 แห่ง ที่มีรูปแบบทางสถาปัตยกรรมเหมือนที่พักคนเดินทางในประเทศกัมพูชา และมีโบราณสถานไม่น้อยกว่า 18 แห่ง ที่น่าจะเป็นอโรคยศาลา โดยอาศัยหลักฐานทางจารึกมาช่วยในการกำหนดรูปแบบโบราณสถานนั้น 3. หลักฐานทางด้านประติมากรรม ส่วนใหญ่เท่าที่พบในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จะเป็นประติมากรรม ซึ่งสร้างขึ้นเนื่องในศาสนาพุทธมหายาน ซึ่งเป็นที่เคารพนับถือของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 จะมีทั้งที่พบที่ตัวโบราณสถาน ซึ่งจะช่วยในการกำหนดอายุสมัยของโบราณสถาน และพบในที่อื่น ๆ ประติมากรรมเหล่านี้ ส่วนใหญ่จะแสดงถึงลักษณะของศิลปะบนยนอย่างแท้จริง แต่ก็อาจจะมีฝีมือของช่างพื้นเมืองมาผสมบ้าง หลักฐานที่พบในดินแดนภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยนี้ จะแสดงถึงความสัมพันธ์ทั้งทางวัฒนธรรมและการเมือง ที่มีต่อประเทศกัมพูชา ในช่วงสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ได้เป็นอย่างดี

In the reign of King Jayavarman VII of Cambodia, the last Angkorian period of Khmer Art flourished, this was known as the Bayon style. Evidence of this particular period can be seen from Inscriptions referring to the relationship between Cambodia and the areas in Thai territory expecially the Northeast part of Thailand. These documents as well as other evidences found in the Northeast part of Thailand are inter-connected with each other. They may be divided into three categories. 1. Evidence from Inscriptions The Ta Prom Inscription found in Cambodia describes the con-struction of 102 hospitals scaltered around the country. Other Inscriptions have been found during archaeological surveys giving information in accordance with the Ta Prom Inscription. These are inscriptions dedicated to these hospital, 7 inscriptions have been found in Thailand. Three of them were found in Archaeological sites. These inscriptions are greatly beneficia for the study of the forms of these archaeological sites as well as to determine their date as being in Bayon period.

2. Architectural Evidence Apart from referring to the construction of the 102 hospitals in Ta Prom Inscription, Phra Khan Inscription also refers to 121 Dhamacalas (Les gites d’ etape) indicating that 17 of them were situated on the way from Angkor Thom to Pimai. A study of the Northeastern architectural styles reveals that three of the archaeological sites have the same architectural forms as the Dhamacalas in Combodia and not less than 18 of them are hospitals. Evidence from the inscriptions are also used for determining the forms of those monuments. 3. Sculptural Evidence Most of the sculptures found in the northeastern part of Thailand were made according to Mahayana Buddhism which King Jayavarman VII practiced. Sculptures were found within the archaeological sites as well as in other places help todetermine the period of those sites. Most of these sculptures are clearly of Bayon style but sometimes receive the native influence. The evidence found in the northeastern of Thailand are a vital statement of the cultural and political relationship with Cambodia in the reign of King Jayavarman VII.