https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/14050 2026-07-21T10:29:22Z https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/15715 การจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัย: บทเรียนจากผลการประเมินในสามเมืองสมุทร สิงหนาท แสงสีหนาท; เหมือนแก้ว จารุดุล เนื่องด้วยการเคหะแห่งชาติมีความมุ่งหมายให้ท้องถิ่นรับมอบภารกิจการพัฒนาที่อยู่อาศัยภายใต้พระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 โครงการจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยและแผนป้องกัน/แก้ไขปัญหาชุมชนแออัดจึงได้ถูกจัดทำขึ้นในจังหวัดสมุทรปราการ จังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดสมุทรสงครามในปีงบประมาณ 2552 งานวิจัยนี้ซึ่งได้รับการสนับสนุนโดยการเคหะแห่งชาติจึงทำการตรวจสอบกระบวนการดำเนินงานและผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น ทำการประเมินผลสัมฤทธิ์ ตลอดจนทำการบ่งชี้ถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จหรือไม่สำเร็จของโครงการดังกล่าว การวิเคราะห์เชิงคุณภาพถูกนำมาใช้เพื่อทำความเข้าใจตัวแปรต่างๆและความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรเหล่านั้นที่มีต่อการดำเนินงานโครงการ และการวิเคราะห์ทางสถิติถูกนำมาใช้ในการเปรียบเทียบตัวแปรข้างต้น นอกจากนั้น ตัวชี้วัดถูกพัฒนาขึ้นเพื่อการประเมินบริบท ปัจจัยเข้า กระบวนการ ผลผลิต ผลลัพธ์ และผลกระทบซึ่งส่งผลต่อความสำเร็จระดับต่างๆของโครงการดำเนินงานในสามจังหวัด ถึงแม้ว่าโครงการของการเคหะแห่งชาติได้ดำเนินการจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัย แผนป้องกันและแก้ไขปัญหาชุมชนแออัด และเสริมสร้างสมรรถนะในการพัฒนาที่อยู่อาศัย แต่ความมุ่งหวังให้องค์กรท้องถิ่นและชุมชนดำเนินงานจัดทำแผนอย่างต่อเนื่องนั้นกลับไม่ประสบความสำเร็จ ข้อค้นพบของการวิจัยชี้ให้เห็นว่าอุปสรรคของโครงการ คือ การเร่งรัดให้ได้มาซึ่งแผนงานต่างๆของการพัฒนาที่อยู่อาศัยในขณะที่กระบวนการพัฒนาของท้องถิ่นยังไม่ได้เกิดขึ้นอย่างเข้มแข็งเพื่อการดำเนินงานเหล่านั้น ด้วยเหตุนี้ การนำแผนไปสู่การปฏิบัติจึงไม่เกิดขึ้นและกระบวนการมีส่วนร่วมของท้องถิ่นก็ได้ยุติลงในปัจจุบัน ข้อเสนอแนะที่มีต่อการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วม คือ การพิจารณาถึงการกระจายอำนาจให้แก่ท้องถิ่นอย่างมีแบบแผนควบคู่กับการดำเนินงานให้ได้มาซึ่งแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยอย่างเป็นลำดับขั้น การเพิ่มขีดความสามารถให้แก่ภาคภาคีต่างๆในการพัฒนาที่อยู่อาศัยยังเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องดำเนินการ และการเคหะแห่งชาติควรเป็นผู้สนับสนุนในการเผยแพร่ สนับสนุน และดูแลกระบวนการกระจายอำนาจที่เกี่ยวเนื่องกับการพัฒนาที่อยู่อาศัยในระยะยาว เพื่อให้บรรลุถึงกระบวนการจัดทำแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยและแผนป้องกัน/แก้ไขปัญหาชุมชนแออัดอย่างยั่งยืน; With respect to the Power Delegation Act of 1999, an aim of the National Housing Authority of Thailand (NHA) is to enable local authorities to undertake planning processes of housing development. The Housing Development Planning and Slum Upgrading/Prevention Projects in this case were carried out for Samut Prakarn, Samut Sakorn and Samut Songkram provinces in the fiscal year 2009. Funded by NHA, this research attempts to investigate those projects’ processes and outcomes, to evaluate overall success, and to indicate factors fulfilling, and unfulfilling, the projects. Qualitative methods of analysis were implemented to specify numbers of, and relationships between, variables and quantitative methods were applied for examining them. In addition, a set of indicators was established to evaluate the projects’ context, input, process, output, outcome and impact resulting in their levels of achievement. Notwithstanding that the NHA projects provided housing development plans, slum upgrading and prevention schemes, and planning knowledge and skill for local stakeholders, failures are noticed of the assignment that local authorities and communities have to endure the plans. Identified by the research findings, one of project obstacles is that the plans had been promptly produced while local development processes to deliver them were not yet robust. Scheme implementations in this sense are impossible and local participation have been eventually terminated. The recommendation to secure authority and community participation is that a ladder of power delegation should be gradually proceeded and the plans must be locally developed by degrees. To sustain the planning process of housing development and slum upgrading/prevention, the capacity building for key stakeholders is crucial and NHA should be a main patron in promoting, supporting and monitoring this long-run process of decentralization. 2015-08-30T00:00:00Z https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/15700 แนวทางในการฟื้นฟูเคหะชุมชนเก่า: กรณีศึกษาเคหะชุมชนรามอินทรา กำธร กุลชล; สิงหนาท แสงสีหนาท; กัตติกา กิตติประสาร; วิล์ลญา สงค์อิ่ม; ญาดา สุคนธพันธุ์ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่ผลงานวิจัยเกี่ยวกับการจัดทำโครงการฟื้นฟูเคหะชุมชนยุคเริ่มแรก ซึ่งการเคหะแห่งชาติเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณการวิจัยได้ก่อสร้างเมื่อ 40 กว่าปีที่แล้ว เนื่องจากในปัจจุบัน เคหะชุมชนดังกล่าวมีสภาพชำรุดทรุดโทรมและตกอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เสี่ยงต่อสุขอนามัยของผู้อยู่อาศัย อีกทั้งการพัฒนาเมืองโดยรอบได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วกลายเป็นศูนย์ชุมชนที่มีการใช้ที่ดินโดยรอบที่หลากหลายและหนาแน่น กรณีศึกษาเคหะชุมชนรามอินทราจึงเป็นเป้าหมายของการฟื้นฟูเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนและศักยภาพของทำเลที่ตั้งบนถนนรามอินทราซึ่งกำลังจะมีรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนเร่งด่วนสายสีชมพูผ่าน โครงการนี้เป็นงานวิจัยเชิงปฏิบัติการที่แสวงหาความต้องการที่แท้จริงของชุมชนซึ่งนำไปสู่การจัดทำแผนแม่บทเพื่อฟื้นฟูชุมชนนี้ในอนาคตโดยช่วยลดกระแสการคัดค้าน จึงจำเป็นต้องพึ่งพาการดำเนินงานที่เปิดให้ชุมชนมีส่วนร่วมในทุก ๆ ขั้นตอนและเพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างภาคีที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะผู้แทนชุมชนกับผู้แทนการเคหะแห่งชาติ ด้วยเหตุนี้ กรอบทฤษฎี/แนวความคิด และกรณีศึกษาส่วนใหญ่จึงเน้นไปในด้านการประยุกต์ใช้กระบวนการสร้างความมีส่วนร่วมของชุมชนที่มีรายได้ระดับล่าง จากการลงพื้นที่ดำเนินการ คณะผู้วิจัยพบว่าการพบปะเพื่อสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจและความร่วมมืออย่างจริงจังจากชุมชนนั้นจำเป็นต้องกระทำหลาย ๆ ครั้ง มากกว่าที่ได้วางแผนงานตั้งแต่แรก จึงสามารถบรรลุเป้าหมายได้ภายในกำหนดเวลาเพียงห้าเดือน ซึ่งนอกเหนือจากการประชุมระดมความคิดเห็น การอบรม สัมมนา การศึกษาดูงาน ฯลฯ แล้ว ยังทำการสัมภาษณ์และจัดทำแบบสอบถามด้วย ซึ่งเทคนิคที่ใช้ได้ผลมากที่สุดในการสร้างความมีส่วนร่วมของชุมชนคือ Photo Talk และการจัดตั้ง Line Group ซึ่งเป็นเทคโนโลยีสารสนเทศที่ได้รับความนิยมสูงสุดในปัจจุบัน สำหรับขั้นตอนในการจัดทำแผนแม่บทร่วมกับชุมชนนั้น พบว่าเทคนิคการสร้างหุ่นจำลองอาคาร ได้กลายเป็นเครื่องมือที่สื่อความเข้าใจและความต้องการของชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด ผลจากการวิจัยทำให้ทราบว่าชุมชนส่วนใหญ่ต้องการฟื้นฟูสภาพอาคารและสภาพแวดล้อมเดิมให้ดีขึ้น โดยเฉพาะระบบสาธารณูปโภคและสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ เพื่อให้เกิดความมั่นคงปลอดภัย ความสะอาดและความมีระเบียบ รวมทั้งเพิ่มกิจกรรมทางสังคมและรายได้โดยไม่ต้องรื้อถอนอาคารเดิม กระนั้นก็ตาม หากจำเป็นต้องรื้อถอนเพื่อสร้างอาคารใหม่ ก็ขอให้เป็นอาคารสูงไม่เกินแปดชั้นเพราะไม่ต้องการอยู่อาศัยในอาคารที่สูงมาก ๆ และที่สำคัญที่สุดคือการเคหะแห่งชาติต้องมีความชัดเจนว่าผู้อยู่อาศัยผู้ได้รับผลกระทบจะต้องมีที่อยู่อาศัยในระหว่างการฟื้นฟูและพวกเขาจะสามารถแบกรับภาระค่าใช้จ่ายอันเกิดจากโครงการฟื้นฟูเคหะชุมชนแห่งนี้ในอนาคตในสัดส่วนที่เหมาะสมและในอัตราที่ยอมรับได้; The main objective of this article is to disseminate an action research findings with regard to formulating a proper regeneration scheme for one of early housing communities created some forty years ago by the National Housing Authority (NHA), the funding supporter of the research, on Ramindra road. Due to the present physically, socially and economically deteriorating conditions of the said aged community now threatening the healthiness of its dwellers, the Ramindra Housing Community has thus become a target of regeneration program aimed to upgrade its quality of life and growing property value after becoming a sub-center of Bangkok Metropolis surrounded by high-density land uses and vibrant urban activities where a soon-coming rapid transit line has been commissioned to pass its golden property. As an action research seeking to discover the real needs and attitudes of the community dwellers to pave way for a smooth regeneration program implementation in the future, the research process therefore lies heavily on the application of community participation methods determined to institute mutual understanding and liaison among the key stakeholders, especially between the representatives of NHA and the community itself. After the groundbreaking session, it was found that more often meetings with the community than earlier scheduled became necessity in order to create trust and enthusiastic cooperation. The research methods employed include brainstorming meetings, trainings, seminars, study visits to best-practice projects, interviews, questionnaires, as well as focus group consultations and discussions. It was also found that the most efficient and popular techniques were ‘Photo Talk’ and ‘Line Group’. During the master planning stage, ‘Small-scale Mass Model’ was appreciated and proved to be the most fruitful tool. The research findings reveal that in order to restore safety, security, healthiness and order, most community dwellers need to improve their physical environment, especially the dilapidated buildings, water supply and sewer systems, as well as social organization activities and welfare services without demolishing the existing structures. However, in case of necessity to replace the old buildings, maximal eight-storey residential buildings are suggested because living in high-rise units are hostile to them. Nevertheless, the most crucial issue has focused on ‘clarity of NHA attitude’ towards ‘affordable’ expenses incurred. It is indeed the real threat to the community dwellers. In addition, whether or not NHA will provide transitional accommodations for those affected during the renewal construction period is a secondary question posed by the community representatives. 2018-02-07T00:00:00Z https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/15699 สำนึกต่อถิ่นที่กับสัณฐานต่างลักษณะในเมืองกรุงเทพ สิงหนาท แสงสีหนาท สำนึกต่อถิ่นที่มีความสำคัญต่อการหยั่งถึงความคิดของมนุษย์ตลอดจนความหมายที่ผู้คนมอบไว้ให้แก่พื้นที่ ประสบการณ์เบื้องลึกสุดของมนุษย์ต่อการผูกสัมพันธ์กับพื้นที่ปรากฏอยู่ในสำนึกและถิ่นที่คือสภาพแวดล้อมที่ถูกสร้างภายใต้อิทธิพลแห่งสำนึกเพื่อตอบรับโครงร่างทางสังคมและสื่อสารความหมายความตั้งใจเหล่านั้นอยู่ในคราเดียวกัน แล้วถิ่นสัณฐานเมืองกรุงเทพส่งผลต่อสำนึกของผู้คนในถิ่นที่เขาอยู่อาศัยและใช้ชีวิตอย่างไร บทความนี้เผยแพร่ผลการศึกษาสำนึกต่อถิ่นที่ในมิติประสบการณ์ของผู้คนที่เกิดขึ้นจากการใช้งานพื้นที่ ประสบการณ์นั้นยังรวมถึงความรู้สึกและการประเมินคุณค่าของพื้นที่จากมุมมองทางสังคม โดยเปรียบเทียบการรับรู้ของผู้คนระหว่างถิ่นสัณฐาน 8 ลักษณะของเมืองกรุงเทพ และนำเสนอผลรวมแห่งสำนึกต่อถิ่นที่ซึ่งบ่งชี้ความสัมพันธ์ระหว่างโครงร่างอัตลักษณ์ทางสังคมกับรูปทรงภูมิทัศน์ในแต่ละถิ่น การศึกษาพบว่าสำนึกต่อถิ่นที่มีความแตกต่างกันออกไปในแต่ละพื้นที่ ลักษณะการแฝงฝังโครงร่างวิถีชีวิตและสังคมก็หลากหลายออกไปในแต่ละถิ่น ผู้คนในถิ่นฐานแรกเริ่มของกรุงเทพเช่นชุมชนริมคลองและชุมชนย่านเมืองเก่าพึงพอใจกับการตอบสนองของสภาพแวดล้อมและมีสำนึกผูกพันและภูมิใจในถิ่นตนเป็นอย่างมากซึ่งแสดงให้เห็นการบรรจบลงรอยกันระหว่างโครงร่างทางสังคมกับภูมิทัศน์ ผู้คนในถิ่นอยู่อาศัยเฉกเช่นชุมชนซอยต่างๆมีสำนึกและความผูกพันถดถอยลงจากอดีตเมื่อภูมิทัศน์และสภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไปเพื่อตอบรับรสนิยมของคนกลุ่มอื่น การแยกตัวระหว่างโครงร่างทางสังคมกับสภาพแวดล้อมปรากฏชัดในถิ่นฐานชุมชนเมืองยุคหลัง ได้แก่ ชุมชนริมถนนในย่านเมืองใหม่ ชุมชนที่ก่อตัวขึ้นรายรอบสถานศึกษา ชุมชนรอบจุดเปลี่ยนถ่ายการเดินทาง และชุมชนสัมพันธ์แบบซุปเปอร์บล็อก การศึกษาได้ชี้ให้เห็นความแตกต่างของชุดประสบการณ์ที่เกิดจากการตอบสนองของสภาพแวดล้อมเมือง และสะท้อนถึงข้อทบทวนในความสัมพันธ์ระหว่างโครงร่างอัตลักษณ์ทางสังคมกับสภาพแวดล้อมของชุมชนเมือง; Sense of place is fundamental to shed light on the concept of environment and to disclose the social meaning with regard to space. The deepest human experience in relation to space can be found of consciousness and place is the environment constituted by the rule of consciousness, reacting to social structures and delivering environmental meanings to attach people and society. In this sense, how morphological types of Bangkok distribute the sense of place is a critical question. This paper presents findings of the sense of place regarding user experience in space, as well as social emotion and assessment to spaces. Perceptual comparison was undertaken between eight morphological types of Bangkok and the whole picture defining relations between social identity and spatial forms was analysed of the sense of place. Diverse sense of place were found among morphological types, identified by the consistency between social identities and spatial patterns of the places. In early settlement patterns of Bangkok such as Klong and Old-Town communities, people make sense of local morphologies. Place responsiveness and attachment reflects the consistency between social identity and landscape. People, on the other hand, make less sense of Soi morphologies when the environment has been transforming in response to outsider’s way of life. The segregation between social fabrics and environment was found of late morphological patterns such as settlements accumulating on new roads, institutes, transportation hubs, and settlements with the form of superblocks. These findings point out dissimilar sets of experience influenced by environmental responsiveness, as well as demonstrate concern of involvement between social identity and urban environment. 2018-09-07T00:00:00Z https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/504 องค์ประกอบในการออกแบบสภาพแวดล้อมที่ช่วย ส่งเสริมความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน สินีนาถ ศุกลรัตนเมธี; Sineenart Sukolratanametee ความสัมพันธ์ระหว่างการออกแบบสภาพแวดล้อมทางกายภาพและความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนมีส่วนสำคัญในการนำไปสู่การสร้างสรรค์สภาพแวดล้อมของชุมชนและเมือง เพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์และกิจกรรมทางสังคมของกลุ่มคนที่อยู่ร่วมในสภาพแวดล้อมนั้นๆ อันจะนำไปสู่การเสริม สร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน สร้างพลังในการขับเคลื่อนชุมชน และนำพาชุมชนไปสู่ความสำเร็จได้ เนื่องจากความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญต่อสุขภาพจิตที่ดีของบุคคลทุกวัฒนธรรมและทุกช่วงวัยของชีวิต แนวคิดของการออกแบบชุมชนเมืองโดยเฉพาะอย่างยิ่งการออกแบบชุมชนละแวกบ้าน โดยใช้องค์ประกอบในการออกแบบเพื่อส่งเสริมความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนนั้นได้ถูกอ้างอิงในวัตถุประสงค์และหลักการออกแบบของลัทธิชุมชนเมืองยุคใหม่ (New Urbansim) ซึ่งนำไปสู่กระแสการออกแบบชุมชนเมืองที่ให้ความสำคัญกับพื้นที่สาธารณะและมิติทางด้านพฤติกรรมและความรู้สึกของผู้ใช้งาน โดยการอ้างอิงกับหลักการที่ว่าการออกแบบสภาพแวดล้อมเป็นการสร้างโอกาสทางกายภาพให้แก่การเกิดปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ทั้งยังช่วยสร้างเอกลักษณ์เฉพาะให้แก่พื่้นที่ นำไปสู่ความ ประทับใจและความภูมิใจในสถานที่ ซึ่งในทางจิตวิทยาจะช่วยกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกผูกพันกับชุมชน หรือสถานที่นั้นๆ องค์ประกอบในการออกแบบสภาพแวดล้อมที่ช่วยส่งเสริมความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน ได้แก่ ขอบเขตทางกายภาพที่ชัดเจน ความหนาแน่นของชุมชน ความหลากหลายและการใช้งานอย่างผสมผเส การออกแบบที่เป็นมิตรต่อการเดินเท้า และพื้นที่สาธารณะของชุมชน; The relationship between environmental design and sense of community essentially leads to creation of community and urban environment that encourage social interactions and activities, and as a result, creates a strong community with motivation to drive the community to success. This is because sense of community is considered an important factor for good mental health of individuals of all cultures and ages. Urban design paradigm, particularly, neighborhood design which emphasizes the use of environmental design elements to enhance sense of community, is consistent with new urbanism’s design principles. Through the use of physical design guidelines and elements, new urbanism creates sense of community by encouraging neighbors to interact with one another. Careful design of physical environment, according to the new urbanist approach, will draw people out of their private realm to public and semi-public spaces, where neighbors can interact with each other. Moreover, the creation of distinctive environment in the neighborhood reinforces community identity and a sense of attachment to place. Physical design elements that enhance sense of community in neighborhood are well-defined neighborhood, physical density, mixed-use, pedestrian-friendly design, and public space. 2015-01-01T00:00:00Z